سیستم های خاک ورزی و کودهای آلی بر ویژگی های فیزیکی و مکانیکی خاک موثر هستند. این پژوهش به منظور بررسی اثر دو سیستم خاک ورزی مرسوم با گاوآهن برگردان دار (عمق خاک ورزی 30 سانتی متر) و کم خاک ورزی با دیسک (عمق خاک ورزی 15 سانتی متر) و سه سطح کود گاوی (0، 30 و 60 تن در هکتار) تحت کشت ذرت بر مقاومت فروروی خاک در قالب طرح بلوک های خردشده با سه تکرار انجام گردید. با افزایش عمق خاک ورزی، شاخص مخروطی (CI) کاهش یافت. دلیل این امر، به هم خوردن و نرم شدن بیشتر خاک در عمق، تحت سیستم خاک ورزی مرسوم نسبت به کم خاک ورزی بود. البته این تاثیر تنها در مراحل اول (پس از کاربرد تیمارها و پیش از کشت) و دوم اندازه گیری (زمان حداکثر سرعت رشد رویشی گیاه) مشاهده گردید. در مرحله سوم اندازه گیری (پس از برداشت محصول) ، تفاوت معنی داری بین مقادیر CI در دو سیستم خاک ورزی و عمق های مختلف خاک دیده نشد. علت آن برگشت خاک به حالت اولیه (پیش از خاک ورزی) و از بین رفتن تاثیر خاک ورزی در خاک پس از حدود 7 ماه از انجام عملیات خاک ورزی است. در واقع با گذشت زمان، مقاومت مکانیکی خاک افزایش یافت که نشان دهنده تراکم مجدد خاک در طول فصل رشد است. افزودن کود دامی در لایه رویین پشته (0 تا 10 سانتی متر) موجب کاهش معنی دار مقاومت خاک در مقایسه با شاهد گردید. کاهش CI در تیمار 30 تن در هکتار تا مرحله حداکثر سرعت رشد گیاه دیده شد و پس از برداشت محصول این تیمار تاثیری بر CI نداشت. ولی اثر تیمار 60 تن در هکتار در کاهش CI پس از برداشت محصول نیز در خاک دیده شد. تاثیر کود دامی در عمق های پایین تر از 10 سانتی متر از سطح پشته و در تمامی عمق ها از کف جوی معنی دار نبود. در کف جوی به علت تاثیر کم کود، کاهش معنی داری در مقاومت خاک دیده نشد.

آزمایش مزرعه ای در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی در دو قطعه دارای ماده آلی مختلف (کم و متوسط) در موسسه تحقیقات برنج کشور- معاونت مازندران در دو سال اجرا گردید. هر قطعه آزمایش شامل سه تکرار و هر تکرار شامل هفت سطح کود نیتروژنی (از منبع اوره) 0، 23، 46، 69، 92، 115 و 138 کیلوگرم نیتروژن خالص در هکتار بود. نتایج نشان داد که در قطعه دارای ماده آلی کم، عملکرد دانه بهینه از تیمار N92 (92 کیلوگرم نیتروژن در هکتار) و در قطعه دارای ماده آلی متوسط از تیمار N115 (115 کیلوگرم نیتروژن در هکتار) بدست آمد. مقادیر راندمان زراعی، راندمان بازیافت و راندمان فیزیولوژیک تیمارهای دارای عملکرد بهینه در قطعات دارای ماده آلی کم و متوسط به ترتیب 14.5 و 19.3 کیلوگرم دانه بر کیلوگرم نیتروژن مصرف شده، 37.6 و 35.9 درصد و 36.8 و 50 کیلوگرم دانه بر کیلوگرم نیتروژن جذب شده تعیین گردید. این نتایج نشان می دهند که استفاده از سطح کربن آلی خاک به تنهایی نمی تواند شاخص مناسبی برای توصیه کود نیتروژنی در برنج غرقابی باشد.

مدیریت خاک ورزی و مواد آلی بر خواص فیزیکی، شیمیایی و بیولوژیک خاک تاثیر داشته و بنابراین روی حرکت آب و املاح در خاک موثرند. این پژوهش در دو سال متوالی انجام گردید. تیمارهای خاک ورزی شامل شخم با دیسک سطحی به علاوه دو دیسک سطحی به عنوان کم خاک ورزی (عمق شخم 15 سانتی متر) و شخم با گاوآهن برگردان دار به علاوه دو دیسک سطحی به عنوان خاک ورزی مرسوم (عمق شخم 30 سانتی متر) می باشند. هم چنین، تیمارهای کود دامی در سه سطح صفر، 30 و 60 تن در هکتار اعمال گردیدند. تیمارهای بالا در قالب طرح بلوک های خرد شده با 3 تکرار و تحت کشت ذرت به مدت 2 سال انجام شدند. برای بررسی حرکت املاح، برومید پتاسیم با غلظت 16.67 گرم بر لیتر به خاک اضافه شد. نمونه برداری از کف جوی، به ترتیب پس از آبیاری به مقدار 126، 315 و 630 میلی متر آب صورت گرفت. عمق نمونه برداری شامل صفر تا 15، 15 تا 30، 30 تا 60، 60 تا 90 و 90 تا 120 سانتی متر بود. نتایج نشان داد که در تمام مقادیر آب آبیاری، آب شویی و انتقال برومید در تیمار دیسک سطحی (کم خاک ورزی) در مقایسه با گاوآهن برگردان دار (خاک ورزی مرسوم) به طور معنی داری کمتر بود. علت این امر تاثیر بیشتر گاوآهن برگردان دار در سست کردن خاک تا عمق پایین تر، نسبت به دیسک سطحی است. در این پژوهش افزودن کود دامی به خاک تاثیر معنی داری بر حرکت برومید در خاک نداشت. هم چنین با افزایش عمق آب آبیاری، حرکت برمید به عمق های پایین تر، بیشتر بود که این اثر (حرکت رو به پایین برمید) در تیمار خاک ورزی مرسوم با شدت زیادتری مشاهده شد. اگر چه آب شویی برومید در سیستم گاوآهن برگردان دار بیشتر از دیسک سطحی بود، ولی با توجه به نفوذ پذیری خیلی کم لایه های زیرین (پایین تر از عمق شخم) حتی پس از آبیاری با 315 میلی متر آب، مقدار غلظت ردیاب در لایه های سطحی خاک در تیمار خاک ورزی مرسوم، قابل توجه بود. ولی پس از آبیاری با 630 میلی متر آب در آخرین مرحله نمونه برداری، غلظت باقی مانده برومید در لایه سطحی 15-0 سانتی متر کم بوده و بنابراین بخش زیادی از عنصر ردیاب از این لایه خارج شده است.

در سال های اخیر، استفاده از پسماندهای آلی و فرآورده های جانبی کارخانه ها به عنوان کود آلی و اصلاح کننده های خاک برای تولید محصولات کشاورزی مورد توجه قرار گرفته است. در کشور ما به دلیل فقر مواد آلی خاک های کشور از یک سو و تولید تجاری کودهای آلی از سوی دیگر، تمایل به استفاده از این کودها افزایش یافته است. هدف از انجام این مطالعه بررسی و تفکیک اثر نوع کود، سطوح مختلف کودی و تعداد سال کوددهی بر پتانسیل معدنی شدن نیتروژن در یک خاک آهکی (فاین، لومی، میکسد، ترمیک، تیپیک هاپل آرجید) در منطقه اصفهان بود. آزمایش در قالب طرح کرت های خرد شده و در سه تکرار انجام گردید. هر کرت اصلی به سه کرت خردشده تقسیم گردید و اعمال تیمارها در سه سال متوالی به گونه ای بود که بخشی از کرت تنها در سال اول، بخشی دیگر در دو سال پیاپی و بخش سوم در سه سال متوالی تیمار کودی (کود گاوی یا لجن فاضلاب) مشابه (0، 25 و 100 مگاگرم بر هکتار) دریافت کردند. نمونه برداری مرکب از خاک، 6 ماه پس از کوددهی سوم از عمق 0 تا 15 سانتی متری انجام شد. پتانسیل معدنی شدن نیتروژن با استفاده از روش انکوباسیون بلند مدت - آبشویی اندازه گیری شد. در پایان فصل کشت نیز بخش هوایی ذرت برداشت گردید. نتایج نشان داد پتانسیل معدنی شدن نیتروژن در تیمارهایی که کود گاوی و لجن فاضلاب دریافت کرده بودند، تفاوت معنی داری نداشتند ولی هر دو این تیمارها نسبت به شاهد اختلاف معنی داری را نشان دادند. اضافه کردن 100 مگاگرم بر هکتار کود گاوی و لجن فاضلاب به خاک، پتانسیل معدنی شدن نیتروژن را نسبت به تیمار شاهد 4 برابر و نسبت به تیمار 25 مگاگرم در هکتار 1.7 برابر افزایش داد. هم چنین پتانسیل معدنی شدن نیتروژن در تیماری که سه سال پیاپی کود آلی دریافت کرده بود نسبت به تیمارهای دو سال کود دریافت کرده، یک سال کود دریافت کرده و شاهد، به ترتیب 2.1، 2.5 و 5 برابر افزایش را نشان داد. بین پتانسیل معدنی شدن نیتروژن با پاسخ های گیاه ذرت مانند عملکرد (r=0.531**) و جذب نیتروژن (r=0.568***) روابط معنی داری مشاهده شد. حاصل ضرب پتانسیل معدنی شدن نیتروژن در ثابت سرعت معدنی شدن نیز با پاسخ های گیاه، مانند عملکرد (r=0.710***) و جذب نیتروژن ذرت (r=0.734***) روابط معنی داری را نشان داد. نتایج بیانگر آن است که الگوی تاثیرپذیری نیتروژن کل در تیمارهای مورد مطالعه، متفاوت از الگوی تغییرات پتانسیل معدنی شدن نیتروژن است.

افزودن مواد آلی به خاک یکی از معمولی ترین روشها برای بهبود خصوصیات فیزیکی خاک است. در آزمایش گلخانه ای نقش کودهای آلی و شیمیایی برخصوصیات فیزیکی خاک پس از برداشت گیاه بررسی شد. تیمارهای آزمایشی شامل تیمار کود گاوی (4 و 8 تن در هکتار)، تیمار کمپوست زباله شهری ( 4 و 8 تن در هکتار) و تیمار کود شیمیایی با مقادیر نیتروژن و فسفر بترتیب N30P10، N30P20، N60P10، N60P20 کیلوگرم در هکتار و یک تیمار شاهد هر کدام با سه تکرار بود. چگالی ظاهری خاک در تیمارهای کود آلی در مقایسه با کودهای شیمیایی بطور معنی داری کاهش یافت. ظرفیت نگهداری رطوبت، درصد تخلخل و درصد روزنه های ریز در تیمار کمپوست و درصد روزنه های درشت در تیمارهای کود گاوی و کمپوست بیشترین مقدار را دارا بودند. در این تحقیق اثرات مثبت کودهای آلی در مقایسه با کودهای شیمیایی بر خصوصیات فیریکی خاک بمراتب بیشتر بود.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (pdf) مراجعه فرمایید.